رهیافت تاریخی به ابعاد صلح امام حسن مجتبی (ع) با تأکید بر منابع اهل‌سنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش‌‌پژوه دکتری کلام اسلامی، از کشور افغانستان، مجتمع آموزش عالی بنت‌‌الهدی، جامعه‌‌المطفی العالمیه، قم، ایران.

چکیده

مطالعه تاریخی مسائل با واقع‌نمایی بیشتری همراه است و می‌تواند به شبهات و ابهامات پاسخ دهد. در این راستا، بررسی گزارش‌های منابع اهل‌سنت درباره صلح امام حسن مجتبی (ع) اهمیت ویژه‌ای دارد. این گزارش‌ها در زمینه‌های مختلفی مانند علل صلح، مواد صلح‌نامه و حوادث پس از آن، ناهم‌‌گونی و اختلاف دارند که ممکن است به برداشت‌های نادرست بینجامد. پژوهش حاضر با تحلیل و نقد گزارش‌های اهل‌سنت درباره ماجرای صلح امام حسن مجتبی (ع) علاوه بر شناخت دقیق روش‌شناسی ایشان در این صلح که بازتابی از سیره سیاسی رسول اکرم (ص) در صلح حدیبیه است به معرفی امام حسن (ع)، قهرمان صلح در تاریخ تشیع می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تفاوت‌های موجود در گزارش‌های اهل‌سنت درباره صلح امام حسن (ع) ناشی از اشتباهات راویان یا نسخه‌برداران نیست و به تحریف در کلمات نیز ارتباطی ندارد. ریشه این اختلافات در عوامل دیگری نهفته است که مهمترین آن، انتشار اخبار کذب درباره شخصیت امام حسن (ع) و شایعه‌پراکنی علیه ایشان است. این اقدامات به‌منظور انتساب اتهامات نادرست به وی و مقابله با جنبش‌های حسنیان صورت گرفته است.
 

کلیدواژه‌ها


  1. ابن ابی شبیه، عبدالله بن محمد (۱۴۰۹). المصنف. محقق: سعید اللحام. بیروت: دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع.
  2. ابن الجوزی، عبدالرحمن بن علی (۱۴۱۲). المنتظم فی التاریخ الامم و الملوک. محقق: محمد عبدالقادر عطا.، و مصطفی عبدالقادر عطاء. بیروت: دار الکتب العلمیه.
  3. ابن سعد الهاشمی البصری، محمد بن سعد (۱۴۱۰). طبقات الکبری. محقق: محمد عبدالقادر عطا. بیروت: دار الکتب العلمیه.
  4. ابن عبدالبر، ابو عمر یوسف بن عبدالله (۱۴۱۲). الاستیعاب فی معرفه الاصحاب. محقق: علی محمد البجاوی. بیروت: دار الجیل.
  5. ابن عساکر، علی بن حسن (۱۴۱۵). تاریخ مدینه دمشق. محقق: شیری، علی. بیروت: دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع.
  6. ابن قتیبه الدینوری، ابومحمد عبدالله بن مسلم (۱۴۱۰). الامامه و السیاسه المعروف بتاریخ الخلفاء. محقق: شیری، علی. بیروت: دار الاضواء.
  7. ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم (۱۴۲۴). عیون الاخبار. بیروت: منشورات محمد علی بیضون، دار الکتب العلمیه.
  8. ابن منظور، جمال‌‌الدین (۱۴۱۴). لسان العرب. بیروت: دار الفکر.
  9. البلاذری، احمد بن یحیی بن جابر (۱۴۱۷). انساب الاشراف. محقق: سهیل زکار.، و ریاض زرکلی. ‌بیروت: دار الفکر.
  10. حاکم النیشابوری (بی‌‌تا). المستدرک علی الصحیحین. محقق: یوسف عبدالرحمن المرعشلی. بیروت: دار المعرفه.
  11. الدینوری، ابوحنیفه احمد بن داود (۱۳۶۸). الخبار الطوال. محقق: عبدالمنعم عامر مراجعه جمال‌‌الدین شیال. ‌قم:‌ منشورات الرضی.
  12. زبیدی، محب‌‌الدین (۱۴۱۴). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر.
  13. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (۱۳۸۵). تدریب الراوی فی الشرح تقریب النواوی. قاهره‌‌: چاپ عبدالوهاب عبداللطیف.
  14. صبحی، صالح (۱۳۸۸). علوم الحدیث. بیروت: دار الفکر.
  15. صدر، حسن (۱۴۱۳). نهایه الدرایه فی الشرح الموسومه بالوجیزه للبهایی. قم: چاپ ماجد غرباوی.
  16. طبری، ابوجعفر محمد بن جریر (۱۳۸۷). تاریخ الامم و الملوک. محقق: محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: دار التراث.
  17. العجلی الکوفی، احمد بن عبدالله (۱۴۰۵). معرفه الثقات. محقق: عبدالعلیم عبدالعظیم البستوی. المدینه المنوره: مکتبه الدار.
  18. الفسوی، ابو یوسف یعقوب بن سفیان (۱۴۰۱). المعرفه و التاریخ. محقق: اکرم ضیاءالعمری. بیروت: مؤسسه الرساله.
  19. قاسمی، حمد جمال‌‌الدین (۱۴۲۲). قواعد الحدیث من فنون مصطلح الحدیث. بیروت: چاپ محمد بهجه بیطار.
  20. گردیزی، ابوسعید عبدالحی بن ضحاک ابن محمود (۱۳۶۳). زین الاخبار.‌ محقق: عبدالحی حبیبی. تهران: دنیای کتاب.
  21. مامقانی، عبدالله مقباس (۱۴۱۴-۱۴۱۱). الهدایه فی علم الدرایه. قم: مؤسسه آل البیت.
  22. مقدسی، مطهر بن طاهر (بی‌‌تا). البدء و التاریخ. محقق: بورسعید. بی‌‌جا: مکتبه الثقافه الدینیه.
  23. میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن (۱۳۷۸). قوانین الاصول. تهران: چاپ سنگی.